Khi đào móng trên đất thịt bằng máy, chúng tôi không cho gầu đào xuống sát ngay cao độ đáy móng thiết kế. Cách làm đang chia sẻ là chừa khoảng 10–15 cm để sửa lớp cuối bằng tay, nhằm hạn chế xáo trộn phần đất tự nhiên dưới móng.
Điều cần giữ là lớp nền sẽ tiếp nhận tải của móng, không chỉ là hình dáng hố đào. Nếu đã đào quá sâu, không nên đổ lại đất thịt rồi đầm qua loa cho đủ cao độ; phải kiểm tra hiện trạng và thống nhất biện pháp xử lý với người phụ trách thiết kế kết cấu.
Chừa lớp cuối để sửa bằng tay đúng cao độ
Máy đào giúp lấy đất nhanh, nhưng ở đoạn gần đáy móng, một lần gầu xuống quá sâu có thể lấy mất phần đất cần giữ. Chừa lại lớp cuối giúp đội thi công chủ động sửa từng chỗ và kiểm tra cao độ khi tiến gần mặt đáy cần đạt.
Khoảng 10–15 cm là cách chừa trong chia sẻ này. Khi áp dụng, cần xét thiết bị đào, trạng thái đất và biện pháp thi công của công trình. Mục đích là giữ nền tự nhiên và hoàn thiện đúng cao độ, không phải cứ chừa đủ con số ấy là mặc nhiên đạt yêu cầu.
Cũng cần phân biệt cao độ mặt đất sau đào với cao độ đáy móng bê tông trong bản vẽ. Nếu có lớp bê tông lót, phải tính cả chiều dày lớp lót khi xác định mặt đào. Đội thi công cần thống nhất mốc đo và cấu tạo các lớp trước khi hướng dẫn người vận hành máy.
Đất đào lên rồi lấp lại không còn nguyên trạng như ban đầu
Lớp đất tự nhiên đã có trạng thái tại chỗ. Khi bị đào lên, các khối đất bị tách và xáo trộn; đổ trở lại hố không đồng nghĩa với khôi phục đúng trạng thái ấy. Với đất thịt, việc đạt độ chặt mong muốn còn phụ thuộc thành phần đất, độ ẩm, chiều dày từng lớp và cách đầm.
Vì vậy, vấn đề không phải đất thịt tuyệt đối không đầm được. Vấn đề là không thể chỉ nhìn mặt đất đã bằng, hoặc thấy máy đầm đã chạy, rồi kết luận phần đất bù dưới đáy móng đã đạt yêu cầu chịu lực. Đặc biệt khi không có kiểm tra phù hợp, kết luận dựa vào cảm giác có thể che mất nguy cơ lún về sau.
Tài liệu hướng dẫn nền móng của East Suffolk Building Control cũng lưu ý đất đã đào và lấp lại thường yếu hơn nền ban đầu. Đây là tham khảo cho nguyên tắc giữ nền, không dùng các thông số thiết kế tại Anh để áp dụng cho nhà ở Việt Nam.
Nền cát có đặc tính và cách xử lý khác, nên không bê nguyên kinh nghiệm đầm cát sang đất thịt. Ngược lại, cũng không mặc định cứ thay bằng cát là đã xử lý xong đáy móng; vật liệu và yêu cầu kiểm tra vẫn phải theo biện pháp được chấp thuận.
Đào quá sâu phải kiểm tra trước khi chọn cách xử lý
Nếu phát hiện hố móng đã sâu hơn dự kiến, cần đo lại mức chênh, xem phạm vi đào quá và tình trạng đất còn lại. Giữ thông tin hiện trạng để người thiết kế kết cấu và người giám sát xem xét, thay vì vội lấp đất vào cho hố trở về đúng hình trên bản vẽ.
Trong ý kiến ban đầu, chúng tôi ưu tiên giữ phần nền tự nhiên còn lại thay vì bù bằng đất thịt khó kiểm soát độ chặt. Nếu chọn đặt móng sâu hơn, chiều cao cổ cột có thể phải thay đổi để nối lên cao độ phía trên. Tuy nhiên, không tự hạ móng rồi chỉ tăng chiều cao cổ cột: cần kiểm tra lại cấu tạo móng, cốt thép, liên kết và các bộ phận liên quan trước khi thi công.
Biện pháp xử lý phải được quyết định theo nền thực tế và hồ sơ thiết kế. Việc giữ móng ở cao độ sâu hơn hoặc xử lý phần đào quá bằng một cấu tạo bổ sung đều cần có chỉ dẫn phù hợp cho công trình; không chọn theo thói quen của đội đào.
Nếu không có thí nghiệm hoặc căn cứ kiểm tra độ chặt cần thiết, không được mặc nhiên coi đất đã đầm là đạt. Hệ số K nói về mức độ đầm chặt theo phép kiểm tra quy định, nhưng ngay cả độ chặt đạt yêu cầu cũng không thay toàn bộ việc đánh giá nền chịu lực dưới móng.
Đào móng trên đất thịt: kiểm tra đáy trước bước tiếp theo
Sau khi sửa đáy bằng tay, cần kiểm tra lại cao độ và tình trạng nền trước khi làm lớp lót hoặc đặt móng. Đất rời, phần bùn mềm hay vùng bị xáo trộn cần được nhận diện và xử lý theo chỉ dẫn, không để lớp bê tông che đi một phần đáy chưa được kiểm tra.
Trong thời gian hố còn mở, cần hạn chế nước mưa hoặc nước chảy vào làm thay đổi trạng thái đáy móng. Nếu nền bị mềm đi hoặc xuất hiện khác biệt so với lúc đào, phải kiểm tra lại trước khi tiếp tục; không coi cao độ đã đo đúng trước đó là đủ.
Với chủ nhà, những câu hỏi cần làm rõ là: đội thi công đang đo theo mốc nào, mặt đào có tính lớp lót chưa, phần đất dưới móng có còn nguyên trạng không và chỗ đào quá đã có chỉ dẫn xử lý chưa. Những việc này giúp kiểm soát phần nền trước khi các lớp phía trên làm mất khả năng quan sát.
Đào móng trên đất thịt nên kiểm soát cao độ ngay từ đầu, chừa lớp cuối để sửa cẩn thận và giữ phần nền tự nhiên dưới móng. Nếu đã đào quá sâu, cần kiểm tra rồi xử lý theo thiết kế; không lấp lại đất hoặc thay đổi cổ cột chỉ để sửa nhanh sai lệch.
Nếu đang chuẩn bị xây nhà, bạn có thể trao đổi với TAKI HOUSE về thiết kế và thi công nhà ở. Phần đào móng nên được thống nhất cùng hồ sơ kết cấu và cách kiểm tra nền trước khi đưa máy vào công trình.
